اختلالات گوش همیشه به مشکلات ساده ای مانند تجمع جرم، عفونت سطحی یا کاهش شنوایی موقت محدود نمی شوند. گوش داخلی، عصب شنوایی و بخش هایی از مغز که در پردازش صدا و حفظ تعادل نقش دارند، ساختارهایی بسیار ظریف و پیچیده هستند. بررسی دقیق این نواحی با معاینه معمولی یا بعضی از روش های تصویربرداری امکان پذیر نیست. در چنین شرایطی پزشک ممکن است انجام ام آر آی گوش را برای مشاهده جزئیات بافتی و شناسایی علت علائم بیمار تجویز کند.
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی یا MRI با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی، تصاویر مقطعی و دقیقی از اندام های بدن تهیه می کند. در این روش از اشعه ایکس استفاده نمی شود و به همین دلیل بیمار در معرض پرتوهای یونیزان قرار نمی گیرد. این ویژگی، ام آر آی را به یکی از روش های ارزشمند برای بررسی گوش داخلی، مجرای شنوایی داخلی، عصب شنوایی، عصب تعادل و بافت های اطراف تبدیل کرده است.
همچنین بخوانید: ام آر آی گوش داخلی به چه صورت است؟
ام آر آی گوش چیست؟
ام آر آی گوش نوعی تصویربرداری تخصصی است که معمولا برای ارزیابی مجرای شنوایی داخلی، زاویه پل مخچه ای، گوش داخلی و مسیر اعصاب مرتبط با شنوایی و تعادل انجام می شود. بسته به علائم بیمار و تشخیص احتمالی پزشک، ممکن است بررسی استخوان تمپورال، ساختارهای مغزی مجاور و عروق اطراف نیز در پروتکل تصویربرداری قرار بگیرد.
در درخواست پزشک ممکن است به جای عبارت عمومی تصویربرداری گوش، عباراتی مانند MRI مجرای شنوایی داخلی، MRI گوش داخلی، MRI زاویه پل مخچه ای یا MRI مغز و مجاری شنوایی نوشته شود. انتخاب پروتکل مناسب اهمیت زیادی دارد، زیرا ضخامت برش ها، جهت تصویربرداری و نوع توالی های مورد استفاده باید با هدف تشخیصی هماهنگ باشند.
این روش بیشتر برای مشاهده بافت های نرم و اعصاب کاربرد دارد. اگر هدف اصلی بررسی ساختارهای استخوانی بسیار ظریف گوش میانی یا استخوان تمپورال باشد، سی تی اسکن ممکن است اطلاعات استخوانی دقیق تری ارائه کند. پزشک با توجه به علائم، سابقه بیماری و یافته های معاینه تصمیم می گیرد که ام آر آی، سی تی اسکن یا ترکیبی از هر دو روش برای بیمار مناسب تر است.
چه زمانی تصویربرداری ام آر آی برای گوش تجویز می شود؟
هر نوع درد گوش یا کاهش شنوایی به انجام تصویربرداری پیشرفته نیاز ندارد. بسیاری از مشکلات شایع با معاینه متخصص گوش، حلق و بینی و آزمایش های شنوایی قابل بررسی هستند. با این حال، وجود بعضی علائم یا نتایج غیرعادی در تست های شنوایی می تواند پزشک را به بررسی دقیق تر مسیرهای عصبی و ساختارهای عمقی هدایت کند.
کاهش شنوایی یک طرفه یا نامتقارن
یکی از دلایل مهم درخواست این تصویربرداری، کاهش شنوایی حسی عصبی یک طرفه یا تفاوت قابل توجه قدرت شنوایی میان دو گوش است. این وضعیت ممکن است بر اثر آسیب سلول های گوش داخلی، اختلال عصب شنوایی یا وجود ضایعه ای در مسیر انتقال پیام های صوتی ایجاد شده باشد.
MRI به پزشک کمک می کند مجرای شنوایی داخلی و مسیر عصب هشتم مغزی را با دقت بررسی کند. نتیجه تصویربرداری باید در کنار ادیومتری، معاینه بالینی و سابقه بیمار تفسیر شود. طبیعی بودن تصویر نیز لزوما همه علت های کاهش شنوایی را رد نمی کند.
وزوز گوش
وزوز به شنیدن صدایی مانند سوت، زنگ، همهمه یا ضربان در نبود منبع خارجی گفته می شود. وزوز دو طرفه و پایدار ممکن است علت های مختلفی داشته باشد، اما وزوز یک طرفه، وزوز همراه با کاهش شنوایی نامتقارن یا وزوز ضربان دار معمولا به بررسی دقیق تری نیاز دارد.
در وزوز ضربان دار، پزشک ممکن است علاوه بر ساختارهای گوش، عروق سر و گردن را نیز بررسی کند. در این وضعیت گاهی انجام تصویربرداری عروقی مانند MRA یا MRV در کنار MRI توصیه می شود. انتخاب روش مناسب به نوع صدا، هماهنگی آن با نبض و سایر نشانه های بالینی بستگی دارد.
سرگیجه و اختلال تعادل
گوش داخلی نقش مهمی در حفظ تعادل دارد. سرگیجه ممکن است در اثر مشکلات خوش خیم گوش داخلی، التهاب عصب تعادل، بیماری منییر، میگرن دهلیزی یا اختلالات عصبی ایجاد شود. همه بیماران مبتلا به سرگیجه به MRI نیاز ندارند، اما اگر سرگیجه با علائم عصبی، کاهش شنوایی ناگهانی، ضعف اندام ها، اختلال تکلم یا سردرد غیرعادی همراه باشد، بررسی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
پزشک از نتایج تصویربرداری برای افتراق بعضی علت های محیطی و مرکزی سرگیجه استفاده می کند. منظور از علت محیطی، اختلال در گوش داخلی یا عصب تعادل و منظور از علت مرکزی، درگیری مغز، ساقه مغز یا مخچه است.
احتمال وجود تومور عصب شنوایی
یکی از شناخته شده ترین کاربردهای ام آر آی گوش بررسی احتمال وجود شوانوم وستیبولار یا همان تومور عصب شنوایی است. این تومور معمولا خوش خیم و دارای رشد آهسته است و از سلول های پوشاننده عصب تعادل منشا می گیرد. کاهش شنوایی یک طرفه، وزوز، عدم تعادل و گاهی احساس پری گوش می توانند از نشانه های آن باشند.
تصویربرداری با تزریق ماده حاجب در تشخیص ضایعات کوچک مجرای شنوایی داخلی حساسیت بالایی دارد. اگر تومور شناسایی شود، اندازه، محل، گسترش آن به زاویه پل مخچه ای و ارتباطش با ساختارهای اطراف بررسی خواهد شد. انتخاب میان پیگیری دوره ای، جراحی یا پرتودرمانی به اندازه ضایعه، سرعت رشد، سن بیمار و وضعیت شنوایی بستگی دارد.
عفونت، التهاب یا بیماری های عصبی
در بعضی بیماران احتمال التهاب گوش داخلی، درگیری عصب شنوایی یا انتشار عفونت به بافت های اطراف مطرح است. MRI می تواند تغییرات بافت نرم، التهاب پرده های مغزی یا بعضی عوارض داخل جمجمه ای را نشان دهد. همچنین در بیماری هایی مانند مولتیپل اسکلروزیس، ممکن است ضایعاتی در مسیرهای عصبی مرتبط با شنوایی یا تعادل دیده شوند.
این روش در بررسی ناهنجاری های مادرزادی گوش داخلی، پیگیری بعضی جراحی ها و ارزیابی گسترش تومورهای ناحیه سر و گردن نیز کاربرد دارد. نوع تصویربرداری در هر بیمار باید بر اساس پرسش بالینی مشخص طراحی شود.
تفاوت MRI گوش با سی تی اسکن گوش
MRI و سی تی اسکن رقیب یکدیگر نیستند و هر کدام اطلاعات متفاوتی ارائه می کنند. MRI در نمایش اعصاب، بافت های نرم، مایعات گوش داخلی، ساقه مغز و ضایعات مجرای شنوایی داخلی عملکرد بسیار خوبی دارد. در مقابل، سی تی اسکن برای بررسی ساختار استخوانی استخوان تمپورال، زنجیره استخوانچه های گوش میانی، شکستگی ها و بعضی ناهنجاری های استخوانی مناسب تر است.
برای مثال، در بیماری که کاهش شنوایی حسی عصبی یک طرفه دارد، MRI ممکن است انتخاب اصلی باشد. در بیماری که دچار ضربه، شکستگی استخوان تمپورال یا اختلال استخوانچه های گوش میانی شده است، سی تی اسکن با برش های نازک می تواند اطلاعات دقیق تری فراهم کند.
در بعضی شرایط مانند ارزیابی پیش از کاشت حلزون، ممکن است هر دو روش درخواست شوند. سی تی اسکن ساختار استخوانی را نشان می دهد و MRI برای بررسی عصب شنوایی، مایعات حلزون و بعضی ناهنجاری های بافت نرم استفاده می شود.
آمادگی قبل از ام آر آی گوش
این تصویربرداری معمولا به آمادگی دشواری نیاز ندارد، اما رعایت نکات ایمنی ضروری است. بیمار باید پیش از ورود به اتاق دستگاه، وسایل فلزی مانند ساعت، زیورآلات، سکه، کلید، کارت بانکی، تلفن همراه، گیره مو و سمعک خارجی را کنار بگذارد.
وجود فلز در بدن همیشه مانع انجام MRI نیست، اما باید پیش از تصویربرداری به مسئول مرکز اطلاع داده شود. اگر بیمار دارای ضربان ساز قلب، دریچه مصنوعی، کاشت حلزون، پمپ دارویی، کلیپس عروقی، ترکش فلزی یا هر نوع وسیله کاشتنی است، مدل و مشخصات آن باید بررسی شود. بعضی وسایل با محیط MRI سازگار هستند و برخی دیگر محدودیت ایجاد می کنند.
کاشت حلزون اهمیت ویژه ای دارد، زیرا میزان سازگاری آن با MRI به شرکت سازنده، مدل دستگاه و شدت میدان مغناطیسی بستگی دارد. در بعضی مدل ها تصویربرداری با شرایط مشخص امکان پذیر است و در برخی موارد باید اقدامات ویژه ای انجام شود. بیمار نباید بدون بررسی دقیق مشخصات کاشت برای MRI اقدام کند.
اگر تصویربرداری با تزریق ماده حاجب برنامه ریزی شده باشد، ممکن است اطلاعاتی درباره عملکرد کلیه، حساسیت های قبلی و بیماری های زمینه ای درخواست شود. زنان باردار یا افرادی که احتمال بارداری دارند نیز باید موضوع را پیش از شروع کار اعلام کنند. تصمیم نهایی درباره انجام تصویربرداری و تزریق ماده حاجب با توجه به ضرورت پزشکی گرفته می شود.
نحوه انجام تصویربرداری چگونه است؟
در زمان انجام ام آر آی گوش بیمار روی تخت دستگاه دراز می کشد و سر او داخل یک ابزار مخصوص به نام کویل قرار می گیرد. کویل به دریافت سیگنال و ایجاد تصاویر دقیق کمک می کند. برای جلوگیری از کاهش کیفیت تصاویر، لازم است بیمار در طول تصویربرداری بی حرکت بماند.
دستگاه هنگام تصویربرداری صداهای بلند و متناوب تولید می کند. برای کاهش ناراحتی معمولا از گوش گیر یا هدفون استفاده می شود. بیمار از طریق سیستم ارتباطی با کارشناس در تماس است و در صورت بروز مشکل می تواند موضوع را اطلاع دهد.
مدت انجام MRI به پروتکل مرکز، نیاز به تزریق و تعداد تصاویر مورد نیاز بستگی دارد، اما معمولا بین ۲۰ تا ۴۵ دقیقه طول می کشد. حرکت دادن سر می تواند باعث ایجاد تصاویر تار شود و زمان تصویربرداری را افزایش دهد. به همین دلیل بهتر است بیمار پیش از شروع کار در وضعیت راحتی قرار بگیرد.
افرادی که ترس از فضای بسته دارند باید قبل از مراجعه موضوع را با پزشک و مرکز تصویربرداری در میان بگذارند. در موارد شدید ممکن است استفاده از روش های آرام سازی، دستگاه باز یا داروی آرام بخش با نظر پزشک مطرح شود. اگر آرام بخش استفاده شود، بیمار نباید بدون همراه مرکز را ترک کند یا بلافاصله رانندگی کند.
آیا تزریق ماده حاجب ضروری است؟
لزوم تزریق به علت درخواست تصویربرداری بستگی دارد. ماده حاجب رایج در MRI بر پایه گادولینیوم است و به تشخیص بهتر برخی تومورها، التهاب ها و ضایعات عروقی کمک می کند. برای بررسی شوانوم وستیبولار یا بعضی ضایعات مجرای شنوایی داخلی، پزشک ممکن است تصویربرداری قبل و بعد از تزریق را درخواست کند.
در برخی پروتکل های جدید، توالی های بسیار دقیق بدون تزریق نیز می توانند ساختارهای ظریف و بعضی ضایعات را نشان دهند. با این حال، تصمیم درباره حذف یا استفاده از ماده حاجب باید بر اساس پرسش بالینی و نظر رادیولوژیست گرفته شود.
واکنش شدید به مواد حاجب MRI نادر است، اما احتمال عوارض خفیفی مانند تهوع، سردرد یا احساس ناراحتی در محل تزریق وجود دارد. در بیماران مبتلا به نارسایی شدید کلیه، نوع ماده حاجب و ضرورت تزریق باید با دقت بیشتری ارزیابی شود. سابقه حساسیت به ماده حاجب نیز باید پیش از تصویربرداری اعلام شود.
نتیجه MRI چه اطلاعاتی ارائه می کند؟
گزارش تصویربرداری توسط رادیولوژیست تهیه می شود. در این گزارش، مجاری شنوایی داخلی، اعصاب هفتم و هشتم مغزی، حلزون، مجاری نیم دایره ای، زاویه پل مخچه ای، ساقه مغز و سایر ساختارهای قابل مشاهده بررسی می شوند.
در گزارش ممکن است به وجود یا نبود توده، التهاب، ناهنجاری مادرزادی، تغییرات عروقی یا نشانه های بیماری عصبی اشاره شود. بعضی یافته ها اتفاقی هستند و ارتباط مستقیمی با شکایت بیمار ندارند. بنابراین مشاهده یک اصطلاح تخصصی در گزارش به معنی وجود بیماری خطرناک نیست.
تفسیر نهایی باید توسط پزشک و با توجه به علائم، معاینه، آزمایش شنوایی و سابقه بیمار انجام شود. گزارش MRI به تنهایی جایگزین ارزیابی بالینی نیست. گاهی تصویر طبیعی است، اما بیمار همچنان به بررسی های شنوایی، تعادلی یا عصبی بیشتری نیاز دارد.
مزایا و محدودیت های MRI گوش
مهم ترین مزیت این روش، نمایش دقیق بافت های نرم و اعصاب بدون استفاده از اشعه یونیزان است. امکان تصویربرداری در جهت های مختلف، تشخیص ضایعات کوچک و ارزیابی همزمان ساختارهای مغزی مجاور، از دیگر مزایای آن محسوب می شود.
در مقابل، هزینه بیشتر، زمان طولانی تر و حساسیت به حرکت از محدودیت های MRI هستند. همچنین وجود بعضی تجهیزات فلزی یا الکترونیکی کاشتنی ممکن است انجام آن را دشوار یا ممنوع کند. این روش نیز مانند هر آزمایش دیگری احتمال دارد یافته هایی غیر اختصاصی نشان دهد که برای تعیین اهمیت آنها به بررسی تکمیلی نیاز باشد.
سوالات متداول
آیا ام آر آی گوش درد دارد؟
خیر. خود تصویربرداری دردناک نیست. بیمار فقط باید مدتی بی حرکت روی تخت دراز بکشد. اگر تزریق ماده حاجب لازم باشد، ورود سوزن به رگ ممکن است ناراحتی کوتاهی ایجاد کند.
آیا این روش برای کاهش شنوایی ناگهانی انجام می شود؟
ممکن است پزشک برای بررسی عصب شنوایی، مسیرهای عصبی و رد کردن بعضی علت های ساختاری آن را درخواست کند. با این حال، کاهش شنوایی ناگهانی یک وضعیت مهم پزشکی است و بیمار نباید انجام تصویربرداری را جایگزین مراجعه فوری به متخصص کند.
آیا برای انجام MRI باید ناشتا بود؟
برای تصویربرداری بدون تزریق معمولا ناشتا بودن لازم نیست. در صورت نیاز به تزریق یا مصرف آرام بخش، مرکز ممکن است دستور متفاوتی ارائه کند. بیمار باید دستور مرکز تصویربرداری را رعایت کند.
آیا وزوز گوش در MRI مشخص می شود؟
خود صدای وزوز در تصویر دیده نمی شود، اما MRI می تواند بعضی علت های احتمالی آن مانند ضایعات عصب شنوایی یا تغییرات ساختاری را بررسی کند. در بسیاری از بیماران مبتلا به وزوز، نتیجه تصویربرداری طبیعی است.
آیا می توان با سمعک وارد اتاق دستگاه شد؟
سمعک خارجی باید قبل از ورود به اتاق MRI خارج شود. درباره وسایل کاشتنی شنوایی، به ویژه کاشت حلزون، باید سازگاری مدل دستگاه با میدان مغناطیسی به صورت دقیق بررسی شود.
جواب تصویربرداری را چه پزشکی تفسیر می کند؟
تصاویر ابتدا توسط متخصص رادیولوژی بررسی و گزارش می شوند. سپس متخصص گوش، حلق و بینی، متخصص مغز و اعصاب یا پزشک ارجاع دهنده، نتیجه را همراه با علائم و آزمایش های دیگر تفسیر می کند.
آیا نتیجه طبیعی همه بیماری های گوش را رد می کند؟
خیر. برخی اختلالات شنوایی و تعادلی تغییر قابل مشاهده ای در MRI ایجاد نمی کنند. نتیجه طبیعی باید همراه با ادیومتری، تست های تعادل و معاینه تخصصی بررسی شود.
